Klient przyjdzie z nagłówkiem o końcu splitów i zapyta, czy będzie musiał demontować pompę. Rozporządzenie f-gazowe nie mówi nic takiego. Mówi natomiast coś, co zmienia ofertę na sezon 2027 - i o czym lepiej powiedzieć mu teraz niż w grudniu 2026, kiedy zabraknie konkretnego modelu.
Ten artykuł zbiera terminy z załącznika IV, oddziela to, czego zakaz faktycznie dotyczy, od tego, co dopisała prasa, i pokazuje pułapkę, którą granica 12 kW tworzy przy doborze mocy. Wszystkie daty i progi pochodzą z rozporządzenia (UE) 2024/573 w brzmieniu opublikowanym w Dzienniku Urzędowym UE. Stan prawny na 10 sierpnia 2026.
Co dokładnie jest zakazane - trzy przepisy, nie jeden
Skrót "od 2027 nie można" zaciera to, że w grę wchodzą trzy różne przepisy, a każdy działa na kogo innego.
Wprowadzanie do obrotu (art. 11 ust. 1). Załącznik IV wylicza daty, od których danego urządzenia nie wolno wprowadzić do obrotu. Rozporządzenie definiuje to jako dopuszczenie celne do swobodnego obrotu w Unii albo dostarczenie lub udostępnienie innej osobie w Unii po raz pierwszy, odpłatnie lub nieodpłatnie. Przepis działa więc na producenta i importera, nie na montaż u klienta.
Oddanie do użytku i wykorzystywanie (art. 13 ust. 19). Tu zaczyna się część, którą omówienia zwykle pomijają. Zabrania się oddania do użytku i wykorzystywania urządzeń z punktów 8 lit. b-e oraz 9 lit. b-f załącznika IV po dacie zakazu - chyba że operator przedstawi dowód, że wymogi bezpieczeństwa w danym miejscu nie pozwalają zainstalować urządzenia o niższym GWP, albo że urządzenie wprowadzono do obrotu przed datą zakazu. Operator przechowuje ten dowód co najmniej pięć lat i okazuje go na żądanie organu (art. 13 ust. 20).
Późniejsze dostawy (art. 11 ust. 1, ostatni akapit). Po upływie roku od każdej daty z załącznika IV dalsze dostarczanie lub udostępnianie urządzeń wprowadzonych do obrotu legalnie przed tą datą jest dozwolone tylko wtedy, gdy istnieją dowody, że wprowadzono je do obrotu zgodnie z prawem przed jej upływem.
Z tych trzech przepisów razem wynika obraz inny niż "zakaz nie dotyczy użytkowania", ale spokojniejszy, niż sugerują nagłówki:
- Urządzenia już zamontowane działają dalej. Żaden przepis nie nakazuje wymiany ani demontażu sprawnej pompy ciepła z powodu czynnika chłodniczego. Zakaz z art. 13 ust. 19 omija je wprost, bo wprowadzono je do obrotu przed datą zakazu.
- Magazyn wolno wyprzedać, ale od 2028 z papierem. Egzemplarz wprowadzony do obrotu przed 1 stycznia 2027 wolno sprzedać i zamontować także później. Od 1 stycznia 2028 do takiej dostawy trzeba mieć dowód, że trafił on na rynek przed terminem.
- Dowód jest teraz częścią roboty. To operator, czyli zwykle właściciel instalacji, ma go przechowywać przez pięć lat - a dostanie go od Ciebie. Faktura zakupu urządzenia z datą, dokumentacja modelu i czynnika w teczce załatwiają sprawę; skompletowane po dwóch latach nie załatwiają jej wcale.
- Serwis trwa. Art. 11 ust. 1 wprost dopuszcza wprowadzanie do obrotu części potrzebnych do naprawy i serwisowania istniejących urządzeń z załącznika IV, o ile naprawa nie zwiększy pojemności układu ani ilości f-gazu i nie podniesie GWP czynnika. Osobny zakaz z art. 13 ust. 4 dotyczy serwisowania czynnikami o GWP co najmniej 2500 i obowiązuje od 1 stycznia 2026 - R410A (około 2088) i R32 (675) są poniżej tego progu.
Praktyczny wniosek: 1 stycznia 2027 nic nie znika z instalacji. Znika z cennika producenta, a potem stopniowo z magazynów dystrybucji.
Terminy dla splitów
Załącznik IV traktuje osobno urządzenia typu split (punkt 9) i urządzenia samodzielne, w tym monobloki (punkt 8). Progi i daty są w obu grupach inne, i to jest źródło większości nieporozumień. Pierwszy wiersz poniżej obowiązuje już od 2025 roku; wiersz drugi jest tym, o którym pisze prasa.
| Przepis | Urządzenie | Moc znamionowa | Próg GWP | Zakaz od |
|---|---|---|---|---|
| pkt 9 lit. a | Pojedynczy split zawierający mniej niż 3 kg f-gazów z załącznika I | - | 750 i wyżej | 1 stycznia 2025 |
| pkt 9 lit. b | Split powietrze-woda | 12 kW lub mniejsza | 150 i wyżej | 1 stycznia 2027 |
| pkt 9 lit. c | Split powietrze-powietrze | 12 kW lub mniejsza | 150 i wyżej | 1 stycznia 2029 |
| pkt 9 lit. e | Split | powyżej 12 kW | 750 i wyżej | 1 stycznia 2029 |
| pkt 9 lit. f | Split | powyżej 12 kW | 150 i wyżej | 1 stycznia 2033 |
| pkt 9 lit. d | Split | 12 kW lub mniejsza | dowolny f-gaz | 1 stycznia 2035 |
Wiersz drugi jest tym, który zmienia rynek pomp ciepła do domów jednorodzinnych. Rozporządzenie definiuje przy tym układ typu split jako układ z kilku jednostek połączonych przewodami czynnika chłodniczego, wymagający podłączenia elementów obiegu czynnika w miejscu użycia. Urządzenia stałe dwukanałowe rozliczane są jak splity, według punktu 9 - to ta sama data, nie łagodniejsza kategoria.
Terminy dla monobloków i urządzeń samodzielnych
Punkt 8 obejmuje wszystko, co nie jest splitem - od klimatyzatora przenośnego po monoblok.
| Przepis | Urządzenie | Maksymalna moc znamionowa | Próg GWP | Zakaz od |
|---|---|---|---|---|
| pkt 8 lit. a | Klimatyzator pokojowy typu plug-in, przenoszony między pomieszczeniami | - | 150 i wyżej (tylko HFC) | 1 stycznia 2020 |
| pkt 8 lit. b | Klimatyzator pokojowy typu plug-in, monoblokowe urządzenie klimatyzacyjne, inne urządzenia samodzielne i samodzielne pompy ciepła | do 12 kW włącznie | 150 i wyżej | 1 stycznia 2027 |
| pkt 8 lit. d | Monoblok i inne samodzielne urządzenia klimatyzacyjne oraz pompy ciepła | powyżej 12 kW do 50 kW włącznie | 150 i wyżej | 1 stycznia 2027 |
| pkt 8 lit. e | Pozostałe urządzenia samodzielne, nieobjęte lit. b i d | - | 150 i wyżej | 1 stycznia 2030 |
| pkt 8 lit. c | Jak w lit. b | do 12 kW włącznie | dowolny f-gaz | 1 stycznia 2032 |
Wiersze drugi i trzeci trzeba zestawić: w urządzeniach samodzielnych granica 12 kW nie przesuwa terminu ani o dzień. Zachęta do sięgnięcia po większą maszynę, którą opisujemy niżej, dotyczy wyłącznie splitów.
Agregaty wody lodowej to osobna kategoria
Punkt 8 już w tytule wyłącza ze swojego zakresu chillery, a te mają w załączniku IV własny punkt 7, z własnymi datami: próg 150 do 12 kW włącznie od 1 stycznia 2027, dowolny f-gaz do 12 kW od 1 stycznia 2032 i próg 750 powyżej 12 kW już od 1 stycznia 2027.
Rozgraniczenie wynika z definicji. Rozporządzenie określa chillera jako układ, którego podstawową funkcją jest schładzanie płynu będącego nośnikiem ciepła. Monoblok powietrze-woda kupowany do ogrzewania budynku podstawowej funkcji chłodzenia nie ma, więc rozlicza się go według punktu 8, a nie 7. Przy urządzeniach rewersyjnych i przy zleceniach komercyjnych sprawdź tę kwalifikację osobno, bo powyżej 12 kW punkt 7 wskazuje próg 750 obowiązujący już od 2027, a nie datę 2030 z lit. e.
"Monoblok" nie znaczy "bezpieczny"
To jest drugie nieporozumienie, częstsze niż pierwsze. Split bywa przedstawiany jako konstrukcja, którą przepisy eliminują, a monoblok jako ta, która zostaje. Z tabel widać, że tak nie jest: monoblok o mocy znamionowej do 12 kW włącznie, na f-gazie o GWP 150 lub wyższym, wypada z obrotu 1 stycznia 2027, tego samego dnia co split powietrze-woda o tej samej mocy.
O tym, czy urządzenie mieści się w przepisie, decyduje czynnik chłodniczy, a nie budowa urządzenia. Monoblok pozostaje w ofercie wtedy, gdy pracuje na czynniku spoza zakresu tych zakazów albo o GWP poniżej progu - a nie dlatego, że jest monoblokiem.
Przy powoływaniu się na ten punkt w dokumentacji trzeba znać jedno zastrzeżenie. Wszystkie wersje językowe rozporządzenia są jednakowo autentyczne, a punkt 8 lit. b brzmi w nich inaczej. Wersja angielska wiąże określenie "plug-in" wyłącznie z pokojowymi urządzeniami klimatyzacyjnymi. W wersji polskiej "typu plug-in" stoi na końcu wyliczenia, gdzie można je odczytać jako odnoszące się także do samodzielnych pomp ciepła; przy takim odczycie monoblok powietrze-woda, przyłączany hydraulicznie, wchodziłby dopiero w lit. e, czyli w datę 1 stycznia 2030.
Za datą 2027 przemawia systematyka samego załącznika: lit. d obejmuje monobloki powyżej 12 kW do 50 kW włącznie od 1 stycznia 2027 i nie stawia żadnego warunku "plug-in". Odczyt zawężający dawałby więc monoblok 10 kW z terminem 2030 obok monobloku 15 kW z terminem 2027. Przy planowaniu oferty bezpieczniej przyjąć 1 stycznia 2027.
Propan (R290) nie jest f-gazem, bo nie jest związkiem fluorowanym. Urządzenia na R290 nie są więc "poniżej progu" - są w ogóle poza zakresem tych zakazów. Stąd kierunek, w którym idzie oferta producentów, choć czynnik palny niesie własne konsekwencje projektowe: wymagania dotyczące lokalizacji jednostki, stref bezpieczeństwa i wielkości napełnienia układu.
Czynniki pośrednie sprawdzaj osobno, i licz, a nie ufaj materiałom handlowym. Mieszanin nie ma w załączniku I - załącznik wylicza pojedyncze substancje, a GWP mieszaniny jest średnią ważoną masowo GWP jej składników. R454B to 68,9 procent R32 i 31,1 procent R1234yf, więc przy wartości 675 dla R32 wychodzi około 466. Tym samym rachunkiem R410A daje około 2088. W kategorii z progiem 750 obie wartości wystarczą; w kategorii z progiem 150 żadna z nich nie wystarczy. Dlatego przejście z R32 na czynnik pośredni nie ratuje splitu powietrze-woda do 12 kW.
Granica 12 kW i pułapka, którą tworzy
Zestawienie dwóch wierszy tabeli splitów daje wynik, który trzeba zobaczyć obok siebie:
Ten sam split, ten sam czynnik, dwie daty
Split, moc znamionowa 12 kW lub mniejsza
2025
pojedynczy split poniżej 3 kg, GWP ≥ 750
2027
powietrze-woda, GWP ≥ 150
2029
powietrze-powietrze, GWP ≥ 150
2035
dowolny f-gaz
Split, moc znamionowa powyżej 12 kW
2029
GWP ≥ 750
2033
GWP ≥ 150
Sześć lat różnicy - a te dwa przypadki dzieli wyłącznie to, po której stronie granicy 12 kW leży moc znamionowa urządzenia.
Trudno o mocniejszą podpowiedź, żeby sięgnąć po większą maszynę. Nie warto jej słuchać, i trzeba wprost powiedzieć dlaczego. Dobór urządzenia powyżej 12 kW do budynku o projektowym obciążeniu cieplnym rzędu 6-8 kW to podręcznikowe przewymiarowanie: dolny próg modulacji takiej maszyny leży wysoko względem zapotrzebowania budynku, więc przez większość sezonu grzewczego pompa może już tylko taktować. Klient płaci za to co miesiąc, przez cały okres eksploatacji, i płaci znacznie dłużej, niż trwa okno regulacyjne, które miało być powodem tego wyboru.
Jest jeszcze powód czysto formalny. Rozporządzenie nie definiuje mocy znamionowej - w słowniczku z art. 3 tego pojęcia nie ma. O przypisaniu urządzenia do kategorii decyduje moc deklarowana dla tego urządzenia, a nie liczba wybrana przez projektanta. Granica 12 kW w załączniku IV jest granicą prawną, wyznaczoną dla kategorii wyrobów. Nie jest wielkością projektową i nie mówi nic o tym, ile ciepła traci konkretny budynek. Jedyną podstawą doboru mocy pozostaje projektowe obciążenie cieplne policzone dla tej konkretnej bryły i tej konkretnej strefy klimatycznej.
Wyjątek bezpieczeństwa - i różnica między punktami 8 i 9
Jeżeli kiedykolwiek będziesz powoływał się na wyjątek bezpieczeństwa, a przy czynnikach palnych w kotłowni to realny scenariusz, obie grupy urządzeń mają go napisany inaczej.
- W punkcie 8 rozporządzenie wprost podaje wartość zastępczą: jeżeli wymogi bezpieczeństwa w miejscu eksploatacji nie pozwalają zastosować f-gazu o GWP poniżej 150, limitem GWP jest 750. Uwaga na lit. c, gdzie wyzwalacz jest inny: chodzi o sytuację, w której wymogi bezpieczeństwa nie pozwalają zastosować alternatyw dla f-gazów.
- W punkcie 9, dotyczącym splitów, przepis mówi wyłącznie o wyłączeniu "chyba że jest to wymagane do spełnienia wymogów bezpieczeństwa w miejscu eksploatacji", bez podania wartości zastępczej 750.
Dwie pozycje z tabel nie mają tego zastrzeżenia w ogóle: pkt 8 lit. a i pkt 9 lit. a. Przy powoływaniu się na wyjątek w konkretnym projekcie trzeba sięgnąć do treści właściwej litery, a nie do jej streszczenia - tym bardziej że ten sam wyjątek bezpieczeństwa wraca w art. 13 ust. 19 jako jedna z dwóch podstaw do oddania urządzenia do użytku.
Co z tego wynika dla doboru
- W klasie do 12 kW katalogi zmienią się najbardziej. To jednocześnie klasa, w której mieści się większość poprawnie dobranych pomp do domów jednorodzinnych. Kiedy producent wycofa model, który dotąd proponowałeś, wybór zamiennika zajmuje kwadrans, jeżeli masz policzone obciążenie budynku - i zaczyna się od zera, jeżeli nie masz.
- Dobór "z zapasem" przestaje być tylko kosztem klienta, a zaczyna być argumentem handlowym. Jeżeli ktoś w łańcuchu sprzedaży zaproponuje split powyżej 12 kW z powołaniem na terminy f-gazowe, jedyną obroną jest liczba: projektowe obciążenie cieplne budynku i odczytana z charakterystyki moc urządzenia w warunkach projektowych.
- Czynnik chłodniczy wpisuj do dokumentacji doboru. Model, czynnik i jego GWP zdecydują za rok o dostępności części i o tym, co powiesz klientowi - a dziś rzadko trafiają do teczki.
- Fakturę zakupu urządzenia traktuj jak dokument techniczny. Od 2028 to ona jest dowodem, że egzemplarz z magazynu wprowadzono do obrotu przed terminem, a operator ma ją trzymać pięć lat.
Co odpowiedzieć klientowi
- "Czytałem, że będę musiał wymienić pompę." Zakaz dotyczy sprzedaży nowych urządzeń, nie Pana instalacji. Przepis, który mówi o użytkowaniu, wprost wyłącza urządzenia wprowadzone do obrotu przed datą zakazu.
- "To po co mi ten papier?" Żeby w razie kontroli było czym wykazać datę. Fakturę i kartę urządzenia trzeba trzymać pięć lat.
- "Kupmy szybciej, bo zdrożeje." Pośpiech nie jest potrzebny do stycznia 2027, a urządzenie z magazynu wolno zamontować także później. Do doboru potrzebne są obliczenia, nie data.
- "Sąsiad ma monoblok, to jest bezpieczniejszy." O terminie decyduje czynnik chłodniczy, a nie to, czy urządzenie jest monoblokiem. Monobloki na f-gazie o GWP 150 lub wyższym obejmuje ta sama data.
- "Weźmy większą, skoro większe są dłużej dopuszczone." Większa maszyna w tym budynku będzie taktować przez większość sezonu i podniesie rachunek. Różnica terminów dotyczy zresztą tylko splitów.
Jak to robimy w HeatAlgo
Moduł OZC liczy projektowe obciążenie cieplne pomieszczenie po pomieszczeniu wg PN-EN 12831-1:2017, z PN-EN ISO 6946 dla przegród i PN-EN ISO 13370 dla gruntu. Tę liczbę masz pod ręką, kiedy rozmowa schodzi na klasę mocy urządzenia.
Moduł wstępnego doboru pompy ciepła czyta te obliczenia na bieżąco, więc dobór odbywa się dla tej samej temperatury projektowej, dla której policzono budynek. Wynikiem jest klasa mocy wynikająca z budynku - punkt wyjścia do wyboru konkretnego urządzenia, także wtedy, gdy dostępność modeli zmienia się z powodu przepisów.
Jeśli wolisz zlecić obliczenia zamiast robić je samodzielnie, prowadzimy indywidualne OZC na zlecenie. Więcej poradników znajdziesz w centrum pomocy.
Załóż darmowe konto